Free Software, Free Society!
Pensaĵoj el la komunumo de FSFE

Friday, 05 April 2019

Kiam la Duko marŝas, oni ne rimarkas

Ĉi tio estas mia malfruo afiŝo por transgenra tago de videbleco. Ĝi estas posttempa preskaŭ unu semajno, sed mi supozas, ke mi kialigos min mem per ĉi tiu proverbo, kiu estas populara en la trans-komunumo:

La plej bona tempo por planti arbon estis antaŭ 20 jaroj. La dua plej bona tempo estas nun.

Aŭ: La plej bona tempo por afiŝi pri transgenra tago de videbleco estis la 31-a de Marto. La dua plej bona tempo estas la 5-a de Aprilo.

Mi devus enkonduki ĉi tiun afiŝon per emfazi, ke ĉiuj ĝiaj enhavoj estas ekskluzive miaj propraj spertoj, kaj mi ne povas paroli por iu alia. Mi skribis ĝin en la spirito de videbleco, por ke la popolo sciu, ke transgenruloj ekzistas, kaj ke finfine ni estas normalaj homoj.

Dua kialigo por mia malfruo estas mia hezito dissendi ĉi tiun al la tuta interreto. Mi ŝatas privatecon, kaj mi klopodas sekurigi ĝin (ekz., per uzi liberan programaron). Sed ekzistas unu paŝo, kiun mi nur faris duonvoje, kaj tio estas sennomeco. Mi uzas VPR-on por kaŝi mian IP-adreson, kaj mi ne donas miajn personajn datumojn al interret-gigantoj—mi estas neniu kiam mi retumas.

Sed kiam mi parolas kun homoj sur la interreto, mi provas esti mi. Tio estas malbonega privateca konsilo, ĉar la interreto neniam forgesas kiam oni eraras. Sed mi zorgas, ĉar la interreto estas vera loko. Pli kaj pli, la interreto influas niajn vivojn. Ĝi permesas al ni fari palpeblajn aferojn kiel aĉeti aferojn, kaj ĝi faras nepalpeblajn aferojn kiel ŝanĝi nian senton kaj opinion pri la mondo. Sennomeco permasas al oni eniĝi al tiu spaco—tiu vera spaco—kiel etera fantomo, ekzistante ĉiam ekster la vido, sed tamen eblante interagi. Ne necesas kreema menso por imagi kiel oni povus fiuzi tion, kaj homoj faras tion

Mi povus fiuzi tiajn fantomajn povojn pro bono, sed ĝenas min teni tian povon. Do mi deziras esti mi mem kvankam mi scias pli bone. Por ekzisti enrete sub ĉi tiu nomo, mi devas memcenzuri. Mi devas ne diri aferojn, kiuj povus noci min je la estonteco, kaj mi devas kaŝi aspektojn miajn, kiujn ne ĉiuj devus scii—diru ĝin unufoje, kaj la tuta mondo scias.

Kaj dum kelkaj jaroj, mi ne diris ĝin: Mi estas transgenra. Per si mem, tio malgravas, sed la dirado ne malgravas. La dirado signifas, ke iu ajn ĝis la fino de la cifera epoko povas malkovri tiun aspekton mian, kaj uzi tion kontraŭ mi, kaj ne ekzistas manko da homoj kiuj farus tion. Kaj tio estas sincere timiga.

Sed la dirado estas ankaŭ aktivismo. Per diri ĝin, vi asertas vian ekziston kontraŭ ideologio, kiu deziras, ke vi ne ekzistu. Per diri ĝin, vi posedas la rakonton de la signifo de transgenreco, anstataŭ la ideologiistoj kiuj senhomigus vin. Per diri ĝin, vi palpebligas kaj videbligas homan sperton, kiun multe da homoj ne komprenas. Tio fortas.

La lastan punkton mi trovas precipe fortiganta. Ĝis la preciza momento en kiu mi decidis transiĝi, mi simple ne sciis pri la nura ekzisto de transgenruloj. Mi sciis pri “drag queens” fanfaronante sur botoj en la kanaloj de Amsterdamo, sed tiuj homoj estis ekstermondaj al mi. Ili ne estis palpeble veraj, kaj ili ne estis mi. Se mi scius, ke transgenruloj estas vulgaraj virinoj kaj viroj kiuj zorgas pri la samaj aferoj kiel mi, mi malhavus multe da mensa doloro, kaj transiĝus pli frue.

Anstataŭe, alia afero instigis tiun ekkonscion. Mi legis Kristnaskan libron dum somero, kompreneble. La libro nomiĝis “Let It Snow: Three Holiday Romances” de John Green, Lauren Myracle, kaj Maureen Johnson. La libro havas tri vidpunktojn en urbo suferante neĝoŝtormon, kaj estas multe da interago inter la vidpunktoj.

Mi legis ĉapitron de John Green. Lia ĉefpersono havis bonan ĉjo-knabinan amikinon (kromnomita “la Duko”) antaŭ tre longe. Ŝi luktis multe kun ŝia genra esprimo. La du amikoj komencis grandan vojaĝon tra la neĝoŝtormo por atingi vaflodomon. Dum la vojaĝo, estas sceno en kiu li marŝas kelkaj paŝoj malantaŭ ŝi, kaj subita penso okazis al li: “La Duko marŝis, kaj estis ia io pri ŝia marŝo, kaj iom forpuŝis min pensi pri tiu ia io. […] Kiam Brittany la huraistino marŝas, oni rimarkas ĝin. Kiam la Duko marŝas, oni ne rimarkas. Kutime.”

La du estis amikoj por tiel longe, kaj por la unua fojo, li kontemplis la penson, ke eble ili povus esti pli ol amikoj. Kaj vi legas, kaj legas, kaj tiu malmemvola penso iĝas vera kaj serioza. Kaj subite li iĝas memkonscia pri la penso absorbante lin:

“Kiam vi pensas penson, estas ege malfacila malpensi ĝin. Kaj mi pensis la penson.”

Tio frapegis min. En la preciza sama momento, ankaŭ mi pensis la penson. Tion, kiu estis sento por tiel longe, mi finfine pensis laŭte en mia menso, kaj neeblis malpensi ĝin. Ĝi tute ne rilatis al la libro, kaj mi tute ne scias, kiel mi faris tiun pensosalton, sed en tiu momento mi ekkonsciis por la unua fojo, vere ekkonsciis, ke mi ne volis esti knabo—ke mi volis esti knabino. Kaj tio malfeliĉigis min, sed fine tio plibonigis min. Post rapida serĉo mi malkovris, ke transgenruloj ekzistas, kaj ke transiĝo estas fakta afero, kiun normalaj homoj faras.

Do mi faris tion. Kaj estis bona. Kiu ajn afero, kiu malsanigis min antaŭ ol transiĝo, nun plejparte estas for, kaj mi iĝis funkcia plenkreskulo kiu faras multe da netransgenrajn aferojn kiel traduki GNOME al Esperanto kaj krei katmonstrojn por Dungeons & Dragons. Sed mi neniam vere inkluzivis la fakton, ke mi estas transgenra, en miaj retaj aktivecoj, kaj mi volas ŝanĝi tion. Mi volas pli simili la Dukon. Mi volas marŝi kiel ŝi, kaj kvankam homoj ofte ne vidos tiun marŝon, mi volas atentigi ĝin de tempo al tempo. Kaj eble ĝi helpos al iu pensi la penson, kiun ajn fajreron de frenezo ri bezonas.

Feliĉan transgenran tagon de videbleco.

Friday, 09 November 2018

Esperantigi GNOME

Ekde kelkaj semajnoj, mi tradukas la GNOME labortablon al Esperanto. Signifa parto de la labortablo jam tradukiĝis de multe da volontuloj de nia kara movado, sed mi havas la ŝancon Esperantigi pli-malpli kiel taga laboro. Estas tiel, ke mia lernejo (NHL Hogeschool, Levardo) permesis al mi fari Esperantan minoron (edukeron) por kelkaj monatoj, do mi plene uzas tiun ŝancon por plibonigi la uzeblecon de libera programaro per Esperanto.

Nu, kio estas GNOME? GNOME estas «facila kaj eleganta maniero por uzi vian komputilon», kaj ĝi estas entute libera programaro. Tio signifas malĉefe, ke ĝi estas senpaga, sed ĉefe, ke la uzanto tute mastrumas sian komputilon. Se vi malŝatas iun ajn aspekton aŭ parton de la sistemo, vi libere rajtas ŝanĝi ĝin, eĉ se la originaj verkistoj ne provizis simplan grafikan agordon. Vi mem povas krei tiun agordon! Bona ekzemplo de libera programo estas Firefox, kiu disponeblas Esperante, kaj estas verkita de pli ol mil verkistoj de la tuta mondo.

Ekrankopio © 2018 CC-BY La GNOME Projekto

Grava avantaĝo de libera programaro por Esperantistoj estas, ke la disponebleco de lingvaj opcioj sendependas je la ekonomia intereso de la verkisto. Multe da malliberaj programaroj, ekzemple Windows, ne disponeblas Esperante ĉar ne sufiĉe da homoj parolas nian karan lingvon, por ke ĝi gajnus monon por Microsoft. Similas je aliaj malplimultaj lingvoj kiel mia denaska okcidentfrisa, kiun preskaŭ neniu mallibera programaro subtenas. Sed se la programaro estas libera, mi povas mem fari la tradukojn kaj disponebligi ilin, kaj la tuta mondo gajnos.

Tiel GNOME subtenas pli ol okdek lingvoj. Kaj progreso de la Esperanta traduko nun ege rapidas. Komparu ekzemple ĉi tiujn fenestrojn de Evolucio, la retpoŝtilo de GNOME.

Malnova versio de Evolucio, lingvomiksita:

Malnova versio de Evolucio

Nova versio de Evolucio, entute Esperantigita:

Nova versio de Evolucio

La celo estas, ke la kerno de GNOME (ĝiaj plej gravaj bibliotekoj kaj aplikaĵoj) estu tradukita antaŭ ol la 14-a de Marto, kiam eldoniĝas GNOME 3.32. Temas pri preskaŭ 44.000 tradukeblaj linioj entute, sed nun estas tradukitaj pli-malpli 31.000 el ili, do la fino videblas. Se la kerno tradukiĝas frue, la ceteron (±75.000 linioj) mi povus ankaŭ traduki.

Nu, kiel akiri GNOME? Multe da GNU/Linuksaj distribuaĵoj provizas GNOME, sed ne ĉiuj provizas bonan Esperantan sperton. Debian prezentas Esperanton kiel opcio dum instalado. Malfeliĉe, la versio de GNOME en Debian estas ege malnova. Fedora ne prezentas Esperanton kiel opcio dum instalado, sed la versio de GNOME estas freŝdata, kaj Fedora eĉ ĝisdatigas la tradukojn dumtempe. Lastan semajnon, multe da la tradukoj disponebliĝis, kaj baldaŭ, eĉ pli da tradukoj eldoniĝos. Do se vi ŝatus vidi la tradukojn nun, Fedora estas bona elekto—vi nur devas ŝanĝi vian lingvon al Esperanto post instalado. Fedora 30 (meza 2019) prezentos Esperanton kiel opcio dum instalado pro mia laboro.

Se vi ŝatas GNOME, liberan programaron, Esperanton, aŭ tradukadon, mi bonvenas vin aliĝi al la GNOME Projekto. Ĉi tiu paĝo bone priskribas kiel ni tradukas, kaj ĉi tiu paĝo bone resumas la staton de la Esperantaj tradukoj. Se vi iam konfuzas pri io ajn, mi neniam rifuzas retmesaĝojn, kaj mi ŝategus helpi al vi.

Finfine, mi volas ege danki du homojn, kiuj helpas al mi fari la tradukojn:

  • Tirifto, lingvosaĝulo, opiniohavanto, kaj kara ĉeĥa amiko mia, por kunlabori kun mi por krei bonan terminaron, kaj helpi al mi lerni la lingvon.

  • Kristjan SCHMIDT, germana Esperantisto, GNOME tradukanto por multege da jaroj, por diligente kontroli ĉiujn miajn tradukojn, kaj fari tiom multe da tradukoj antaŭe.

Redankegon :-)

Saturday, 16 June 2018

Ne pensu pri roza elefanto

Ekzistas du citaĵoj, kiuj fakte havas la precizan saman temon kaj celon, sed opinias mi, ke unu el ili tute malbonas kaj malutilas. Ili estas:

Don’t be a dick.

Ne estu aĉulo.

Wil Wheaton.

kaj

Don’t forget to be awesome.

Ne forgesu esti bonega.

John & Hank Green.

La antaŭa ofte nomiĝas “leĝo de Wheaton”, kaj la postan oni ofte mallongigas kiel simple “DFTBA”. Ili ambaŭ postulas, ke oni devus konduti sin bone kaj agrable. Bone, ĉu ne?

Precipe DFTBA mi ege ŝatas. Ĝi antaŭsupozas, ke ĉiuj homoj havas naturan emon aŭ kapablon por esti bonkora, afabla, kaj kompleza. Bona konduto estas la evidenta celo, sed fojfoje oni bezonas etan memorigilon por esprimi tiun naturan bonvolon. “Vi probable bonegas—konservu tiun emon.”

Kontraŭe la leĝo de Wheaton diras, ke oni devu sufoki la instinkton de aĉismo. Ĝi supozas, ke la aŭskultanto havas aĉan intencon, kaj oni bezonas malpermesi kaj antaŭmalhelpi teruran konduton. “Vi probable aĉas—evitu tiun emon.”

Kompreneble, ili ambaŭ ĝustas. Ĉiuj homoj havas bonegajn kaj aĉajn trajtojn, kaj helpus instigi la bonajn kaj malinstigi la aĉajn. Sed la leĝo de Wheaton ege malutilas. Ĝi sonas tre malamika, kaj povus esti, ke homoj ne volas observi la leĝon pro ĝia malamikeco. Sed pli grave, la leĝo ne klare esprimas la idealan celon—ke la aŭskultanto kondutu sin bonege.

Laŭ la leĝo de Wheaton, la aŭskultanto povus konduti sin nure tolereble, kaj tio sufiĉus. Sed tio estus malsufiĉa celo, kaj kial oni ne simple dirus “estu tolerebla” tiuokaze?

La ĉefa problemo de la leĝo de Wheaton estas, ke ĝi substrekas la nedezirindan. Se mi dirus “ne pensu pri roza elefanto”, mi atingus la malan! Nun vi pensas pri roza elefanto—precize tion, kion mi ne volas. Mi tute ne diris tion, kion mi ja celas, nur la aferon, kion mi volas eviti. Tio malutilas.

Utilus substreki la dezirindan. Pensu do pri malroza malelefanto, kaj ne forgesu esti bonega.

Monday, 23 April 2018

Amsterdamtempo

Ni renkontiĝos je la tria horo GMT, la unuan de majo. [sic]

Ĉi tio estas temo, pri kio mi ege nekonsileblas. Ofte, kiam mi rete planas renkontiĝon kun homoj, kiuj loĝas en eksterhorzonoj, ili volas elekti estontan tempon per la GMT (Grenviĉa Meza Tempo) horzono. Kaj tre ofte, tio okazigas fuŝkomprenojn. La kaŭzo de la fuŝkompreno kutime estas somera tempo. Kiam oni somere elektas uzi GMT-on por determini tempon, estas problemo: Ĉu «GMT» signifas la nuna tempo en Anglio, aŭ ĉu ĝi nur signifas la «normala» vintra angla tempo?

Kutime homoj (malĝuste) interpretas, ke «GMT» ĉiam signifas la nuna angla tempo, eĉ somere. Feliĉe, se ĉiu tion interpretas, tio ordinare ne estas problemo. Kiam estas somero en Anglio, ankaŭ estas somero en Nederlando, do la malsameco inter la du lokoj restas la sama—ĉiam nederlanda tempo estas unu horo antaŭ la angla. Ne gravas ĉu oni kalkulas per la someraj tempoj (GMT+1 kaj GMT+2) aŭ la vintraj (GMT+0 kaj GMT+1). Kiam estas la tria en Anglio, ĉiam estas la kvara en Nederlando, do oni povos renkontiĝi je la ĝusta tempo.

Tamen kiam homoj malsamkomprenas la signifon de «GMT», ili ne renkontiĝos je la sama tempo. Eĉ eblas, ke en unu loko komencas somera tempo antaŭ alia loko. En Usono, komencas somera tempo je la dua dimanĉo de Marto, kaj en Anglio, je la lasta. Tiuokaze, eĉ kiam homoj samopinias pri la signifo de «GMT», ili ne renkontiĝos je la sama tempo.

Ni renkontiĝos je la dua horo UTC, la unuan de majo.

Do ekzistas solvo: UTC (Universala Tempo Kunordigita). UTC ne observas someran tempon, do ĉiam sendube samas al vintra angla tempo (GMT). Malfeliĉe, multaj homoj ne konas UTC-on. Kutime, mi devas klarigi ĝin kiel «same kiel vintra GMT». Vintre, homoj demandas «do kial vi ne diras GMT-on kiel normala homo?», kaj somere ili demandas «kial vi uzas tian malsimplan horzonon?»

Se mi diras, ke la kunveno estos je la dua horo per UTC, homoj devas lukti kun horzono, kiun nur programistoj vere konas. Kaj malintuicie, la malsameco inter nuna tempo kaj UTC ŝanĝas. Vintre, Nederlando lokiĝas en UTC+1, kaj somere en UTC+2. Do homoj ĉiam devas scii la precizan malsamecon inter UTC kaj ilia horzono, se ili volus uzi UTC-on.

Ni renkontiĝos je la kvara horo Amsterdamtempe, la unuan de majo.

Do mi proponas alian solvon: Amsterdamtempo. Aŭ fakte, urbotempo. Elektu urbon, kaj uzu ĝian tempon. Ĉi tiu solvo ĉiam sendubsencas. Oni povas ĉiam senpene kalkuli la lokan tempon. Ekzistas multaj retejoj, kiuj indikas al oni onian propran tempon, kiam oni donas la urbotempon. Kaj se oni ne volas uzi tian retan ilon, ĉiam ekzistas iloj kiel la sekva:

Horloĝoj

Estas simpla, eleganta solvo, kiu tute ne dubsencas, evitas someran tempon, kaj preskaŭ ne enhavas aritmetikon.

Monday, 02 October 2017

CopyCamp: Publika mono, publika kodo

Pasinta semajnfino, mi vizitis CopyCamp en Varsovio. Mi haste kaj kaprice alvenis, ĉar mi anstataŭis iun, kiu lastminute ne povis veni.

Erik Da Silva kaj mi kune faris alparolon pri la plej nova kampanjo de la FSFE, «Publika mono, publika kodo». Estas kampanjo postulanta, ke programaro uzita aŭ kreita de publikaj institucioj devus fariĝi libera programaro kaj disponebla al la publiko, kiu pagis por ĝi.

Kiel parto de kampanjo, oni kompilis publikan leteron, kiun oni adresos al deputitoj de Eŭropa parlamento kaj naciaj parlamentoj. Vi povas subskribi la publikan leteron por aldonado de via subteno:

Alklak’

Mi alŝutis la (anglan) alparolon ĉi tie ☺: